แนวคิดคุณธรรมในปรัชญาขงจื้อ

พระอิทธิพล อิทฺธิญาโณ

Abstract


    วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็นการวิจัยเอกสารซึ่งมีวัตถุประสงค์ ๓ ประการคือ เพื่อศึกษาประวัติและปรัชญาทั่วไปของขงจื้อ เพื่อศึกษาแนวคิดคุณธรรมในปรัชญาขงจื๊อ เพื่อวิเคราะห์แนวคิดหลักคุณธรรมในปรัชญาขงจื้อ

ผลการวิจัยพบว่า ขงจื๊อ เป็นทั้งศาสดา ของศาสนา ขงจื๊อ และนักปรัชญาผู้ยิ่งใหญ่ ปรัชญาทั่วไปของขงจื้อมีดังนี้ ๑. ปรัชญาปัจเจกชนปรัชญาปัจเจกชน ขงจื๊อเชื่อว่าความเจริญหรือความเสื่อมของโลกของสังคมเกิดมาจากปัจเจกชนหรือแต่ละบุคคลเป็นหลักฐานเพราะฉะนั้นรัฐจะต้องพัฒนาคนให้ดีเสียก่อนแล้วสังคมประเทศตลอดถึงโลกก็จะดีขึ้นตามโดยอัตโนมัติ ๒. ปรัชญาสังคม สังคมมิใช่อื่นไกลคือการรวมตัวของปัจเจกชนนั้นเองคนเราไม่ได้อยู่คนเดียว จะต้องเกี่ยวข้องกับคนอื่นด้วยเมื่อมีความเกี่ยวข้องกันสังคมก็เกิดขึ้นเมื่อมีการเกี่ยวข้องกันก็จำเป็นต้องมีหลักการในการปฏิบัติต่อกันเป็นเหตุให้เกิดปรัชญาสังคมขึ้นมา ขงจื้อได้จัดความ เกี่ยวข้องหรือความสัมพันธ์ ระหว่างบุคคลไว้ ๕ ประเภท พร้อมทั้งหน้าที่ จะต้องปฏิบัติต่อกันปรัชญาขงจื้อทำให้ชาวจีนมีวัฒนธรรมเป็นเอกลักษณ์ของตนเองหลายอย่างสาระสําคัญในคําสอนของขงจื๊อโดยประมวลแล้วจัดได้เป็น ๓ กลุ่มใหญ่ๆ ที่นักวิชาการ หลายสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องให้ความสนใจอย่างมาก ได้แก่ ด้านจริยธรรม ด้านการศึกษา และในด้าน การปกครอง เพราะความสัมพันธ์ของทั้งสามด้านนี้เป็นรากฐานสําคัญของการพัฒนาสังคมอันเป็น แหล่งรวมวิถีชีวิตของมนุษย์ ที่ต้องดํารงอยู่ร่วมกันเพื่อความเจริญงอกงามของของสิ่งมีชีวิต และ สรรพสิ่งทั้งหลาย ทั้งด้านกายภาพ จิตใจ และสังคม รวมไปถึงจุดหมายสูงสุดที่ลึกซึ้งในจิตวิญญาณ

    คุณธรรมหลักปฏิบัติอย่างหนึ่งคือ ความดีที่มนุษย์ควรนำไปปฏิบัติเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย เพื่อความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ คุณธรรมเป็นสิ่งที่มนุษย์ควรปลูกฝังเพื่อประโยชน์ส่วนตนและส่วนรวม

คุณธรรมในปรัชญาขงจื๊อในระดับปัจเจกชนนี้ประกอบด้วยหลักการสำคัญ ๒ อย่างคือ เหริน คำว่า  เหริน มีความหมายหลายนัยคือความเมตตากรุณาความสุภาพมนุษยธรรมความมีจิตใจอ่อนโยนความมีเจตนาที่ดีนั่น หลี่ หรือจารีตประเพณีของสังคมที่ทุกคนยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องและเหมาะสมขงจื้อถือว่าหลี่ เป็นลักษณะการที่พอเหมาะพอดีของการปฏิบัติอย่างเปิดเผยที่ต้องการแสดงความคิดเห็นหรือเจตนาภายในตัวของคน คุณธรรมระดับสังคมมี ๕ คู่ระดับ คือ (๑) ผู้ปกครอง-ประชาชน (๒) มารดา-บุตรธิดา (๓) สามี-ภรรยา (๔) พี่-น้อง (๕) เพื่อน-เพื่อน ซึ่งในการประสานความสัมพันธ์ของบุคคลเหล่านี้จะต้องมีความเหมาะสมกับสถานภาพ หน้าที่ของตน เกณฑ์ตัดสินคุณธรรมในปรัชญาขงจื้อมีอยู่ ๒ ระดับคือระดับปัจเจกชนและระดับสังคม หากมนุษย์คนไหนไม่ปฏิบัติให้สอดคล้องกับคุณธรรมเชิงปัจเจกและเชิงสังคมก็จะไม่ได้ชื่อว่าเป็นคนดี หรือ มีชีวิตที่ดีงาม

     คุณธรรมของขงจื้อมีทั้งระดับปัจเจกและระดับสังคมเมื่อวิเคราะห์แล้วทำให้เกิดเห็นคุณค่า ได้อย่างชัดเจนคุณค่าทางปัจเจกนั้นทำให้เกิดคุณค่าทางจิตใจทำให้มนุษย์นั้นได้ค้นพบกับตัวเองมีเสรีภาพในการที่จะเลือกกระทำภายใต้กรอบของคุณธรรมได้ส่วนคุณค่าของคุณธรรมระดับสังคมนั้นย่อมทำให้เกิดคุณค่าคือทำให้มนุษย์นั้นเกิดความสุขสันติในสังคมหมู่มนุษย์ด้วยกันการที่มีสังคมตั้งแต่ ๒ คนเป็นต้นไปย่อมเกิดปัญหาทำมาหลายอย่างหาดไม่มีคุณธรรมตามที่ขงจื๊อกล่าวมาปัญหาทางสังคมก็จะไม่สามารถแก้ไขได้สิ่งนี้เป็นคุณค่าทั้ง ๒ เรื่องนี้เห็นได้ชัดเจน ส่วนเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคุณธรรมด้านปัจเจกกับระดับสังคมนั้นจะเห็นได้ว่ามีความสัมพันธ์กันอย่างยิ่งถ้าหากว่าคุณธรรมไม่เริ่มต้นในระดับปัจเจกคุณธรรมระดับสังคมก็จะไม่เกิดขึ้นได้อย่างแน่นอนเพราะคุณธรรมนั้นต้องเกิดจากภายในจึงจะสามารถแสดงออกไปสู่ภายนอกได้ส่วนความสัมพันธ์ระดับสังคมนั้นจะเห็นว่าคุณธรรมของขงจื้อได้วางรากหน้าที่ของบุคคลในสังคมได้อย่างเหมาะสมหากมนุษย์ได้ทำตามหน้าที่ตามฐานะตามปรัชญาหรือคุณธรรมที่ของชื่อได้วางไว้แล้วก็จะทำให้สามารถทำให้ชีวิตมนุษย์ตลอดทั้งสังคมอยู่อย่างเป็นสุขสงบก็เป็นได้

Keywords


คุณธรรม, ปรัชญาขงจื้อ

Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2017 วารสารสถาบันพิมลธรรม

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

สำนักวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
อาคาร 100 ปี สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร)
เลขที่ 30 หมู่ 1 บ้านโคกสี ตำบลโคกสี อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40000
โทรศัพท์ 0-4328-3546-7 (ต่อ 116)
โทรสาร 0-4328-3399
โทรศัพท์ 088-578-1671
โทรศัพท์ 088-506-2335
e-mail : phimoldhamma@hotmail.com
http://www.ojs.mcu.ac.th/index.php/kkjn
http://www.journal-phimoldhamma.com