การศึกษาวิเคราะห์ความงามศิลปะบนลายเสื่ออีสานเชิงสุนทรียศาสตร์

พระสุวรรณ ปญฺญาวชิโร (รัตนะรักษ์)

Abstract


การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาแนวคิดทฤษฎีทางสุนทรียศาสตร์ เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของลายเสื่อและแนวคิดเกี่ยวกับศิลปะบนลายเสื่อในบริบทชุมชนอีสาน และเพื่อวิเคราะห์ความงามเสื่ออีสานเชิงสุนทรียศาสตร์ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มเป้าหมายได้แก่ ผู้ทอเสื่อบ้านหนองจิกจำนวน ๕ คน ผู้ทอเสื่อบ้านแพงจำนวน ๕ คน ผู้ซื้อเสื่อจำนวน ๑๐ คน และผู้เชี่ยวชาญด้านวัฒนธรรมและภูมิปัญญาชาวบ้านจำนวน ๙ คน รวม ๒๙ คน แล้วนำเสนอด้วยวิธีวิเคราะห์เชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า ทฤษฎีคุณค่าทางสุนทรียศาสตร์มี ๔ ทฤษฎี คือ ๑) ทฤษฎีอัตนัยนิยม ที่เห็นว่าความงาม คือ ความรู้สึกชอบหรือพึงพอใจ ซึ่งเป็นคุณค่าทางสุนทรียะเกิดขึ้นจากจิตเพียงอย่างเดียวโดยไม่เกี่ยวข้องกับคุณสมบัติของวัตถุ ๒) ทฤษฎีปรนัยนิยม ที่เห็นว่า คุณค่าทางสุนทรียะ คือคุณสมบัติที่มีอยู่ในตัววัตถุและมีอยู่ตลอดไป แม้จะไม่มีผู้รับรู้ต่อวัตถุสุนทรียะนั้น คุณค่าทางสุนทรียะของวัตถุก็ยังคงอยู่เหมือนเดิม โดยไม่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกใดๆ ของผู้รับรู้ ๓) ทฤษฎีสัมพัทธ์นิยมที่เห็นว่า คุณค่าทางสุนทรียะเกิดจากความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันระหว่างคุณสมบัติของวัตถุสุนทรียะและความสัมบูรณ์ของจิต และ ๔) ทฤษฎีอารมณ์นิยมที่เห็นว่า คุณค่าทางสุนทรียะเป็นความรู้สึกหรืออารมณ์ที่ซ่อนเร้นอยู่ในส่วนลึกของจิตใจ เป็นสภาวะเหนือเหตุผล และเป็นความรู้สึกเฉพาะตัว

ความเป็นมาของลวดลายเสื่อต่างๆ แต่ละประเภท มีลักษณะ รูปแบบ และเอกลักษณ์ที่แตกต่างกันออกไป ทั้งนี้ลวดลายที่จะนำมาใช้ขึ้นอยู่กับประเภทของเสื่อด้วยว่าเสื่อชนิดใดสามารถที่จะทำให้เกิดลวดลายแบบไหน ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับผู้ทอที่จะคิด ริเริ่มหรือรังสรรค์รูปแบบที่แปลกใหม่ หรือแปลกหูแปลกตา ให้เกิดความน่าสนใจและดึงดูดลูกค้าที่มีต่อลวดลายของเสื่อ การทอเสื่อยังเป็นการเสริมสร้างรายได้ให้กับตนเอง การตลาดก็เข้ามาอย่างกว้างขวางจะเห็นได้จากการดำเนินโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ เพื่อเข้ามาส่งเสริมสนับสนุนกระบวนการพัฒนาท้องถิ่น และยังช่วยให้การเป็นอยู่ที่ดีขึ้น

ความงามทางสุนทรียศาสตร์ในลายเสื่อ ได้สะท้อนวิถีชีวิตท้องถิ่นของชาวอีสานว่ามีการประยุกต์สิ่งต่างๆ ที่ได้จากธรรมชาติ เพื่อนำสิ่งที่มีอยู่มาพัฒนาอย่างต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่นอยู่ตลอด ศิลปะการทอลวดลายเสื่อรูปต่างๆ ยังเป็นการพัฒนาหรือสร้างแรงจูงใจทำให้เกิดมุมมองใหม่ๆ ขึ้นมา และคิดค้นศิลปะลายเสื่อที่แตกต่างขึ้น โดยประยุกต์จากธรรมชาติหรือที่มีอยู่ให้มีความโดดเด่นแปลกใหม่ยิ่งขึ้น และมีการพัฒนาสีสัน ลวดลาย หรือแปลรูปผลิตภัณฑ์ขึ้นที่หลากหลาย โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อประดับตกแต่งใช้งานในครัวเรือนอเนกประสงค์ และเสริมสร้างรายได้ เป็นแรงบันดาลใจ และพัฒนาการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาให้คงอยู่สืบไป


Full Text:

PDF

References


จรูญ โกมุทรัตนานนท์. สุนทรียศาสตร์เบื้องต้น. นนทบุรี : เอสอาร์พริ้นติ้งแมสโปรดักส์, ๒๕๓๙.

พรพรรณ จันทโรนานนท์. ศิลปะวิจักษณ์. พิมพ์ครั้งที่ ๓. กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยรามคำแหง, ๒๕๔๗.

วนิดา ขำเขียว. สุนทรียศาสตร์. กรุงเทพมหานคร : พรานนกการพิมพ์, ๒๕๔๓.

วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. ศิลปะชาวบ้าน. กรุงเทพมหานคร : อมรินทร์, ๒๕๔๖.

สนิท ศุภศรี. พระธาตุนาดูน พุทธมณฑลอีสาน. มหาสารคาม : อภิชาตการพิมพ์, ๒๕๒๘.

สุจิตรา รณรื่น. ปรัชญาเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ ๓. กรุงเทพมหานคร: ทิพยวิสุทธิ์, ๒๕๓๗.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2017 วารสารสถาบันพิมลธรรม

สำนักวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
อาคาร 100 ปี สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร)
เลขที่ 30 หมู่ 1 บ้านโคกสี ตำบลโคกสี อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40000
โทรศัพท์ 0-4328-3546-7 (ต่อ 116)
โทรสาร 0-4328-3399
โทรศัพท์ 088-578-1671
โทรศัพท์ 088-506-2335
e-mail : phimoldhamma@hotmail.com
http://www.ojs.mcu.ac.th/index.php/kkjn
http://www.journal-phimoldhamma.com